Deg usarag i xedmeɣ ass wis 18 di yibrir deg tmesrit n Friḥa, mmeslayeɣ-d ɣef wamek kecment tmucuha-nneɣ deg yidlisen d wamek yessefk ad ilint ass-a. Iswi agejdan n usarag-agi, rriɣ-t deg tixxutert n usmeynet d usetrer n tmucuha-nneɣ. Ma neǧǧa-tent akken llant zik-nni, d anṭal ara tent-nenṭel deg yidlisen.

Sbeddeɣ awal-iw deg usarag-agi ɣef kraḍ (tlata) n tneqqiḍin. Tamenzut : anwa i d-ijemεen timucuha-nneɣ ?  Taneqqiḍt tis snat : acimi i tent-id-jemεen ?
Isteqsiyen n tneqqiḍt tis kraḍ, qqneɣ-ten ɣer wassaɣ n tmacahut d udlis. Bḍiɣ-ten ɣef sin. Yiwen : amek ara tili tmacahut deg udlis ; ma d wayeḍ : amek ara yili udlis n tmacahut ?
Imezwura i d-ijemεen timucuha-nneɣ d ibeṛṛaniyen. Deg-sen at tedbelt d lεesker. Deg-sen imrabḍen iṛumiyen. Deg-sen isdawanen. Wigi ttusemman d taggayin (catégories) timeqqranin.
Syin akkin, d at tmurt. Gar-asen wid yeslemden tutlayt d yidles, wid d tid yuran tasekla s tefransist. Llan diɣen yisdawanen d yimeɣnasen. Tineggura-agi, llan wid d tid i d-yessewjaden idlisen n tmucuha i warrac. Simmal simmal yettimɣur ugraw-nsen.
At tedbelt d lεesker, sumata, uran timucuha-nneɣ deg yidlisen akken ad fehmen amek i tga tmetti iɣer d-kecmen akken ad tt-ḥekmen. Imrabḍen iṛumiyen, uran-tent akken ad ẓren sumata tamuɣli n yimdanen d tmetti ɣef ddunit. Isdawanen, akken ad d-sfehmen amek i gant tɣessa d yidles d tutlayt n tmetti.
Imeɣnasen, gemren-d timucuha akken ur negrent ara, akken ad seḥbibren fell-asen. Kra nniḍen akken ad slemden tasekla tamensayt (traditionnelle), d imedyaten igerrzen n tesrit n tmawit.
Ma di tneqqiḍt tis kraḍ, nekk, walaɣ yuwi-d timucuha-nneɣ ad beddlent udem, ad aɣent udem n wass-a. Yessefk uxeddim fell-asen akken ad aɣent udem n tatrarit. Tin yernan ɣer-s, yessefk ad asent-nefk talɣiwin (formes) i asent-iwulmen deg udlis. Ad d-uɣaleɣ ɣer tneqqiḍt-agi ddurt i d-iteddun.

I kečč/kem, d acu i twalaḍ ?

 

Muḥend Akli Salḥi