Akken ad d-nemmeslay ɣef umezgun s tutlayt taqbaylit, ilaq ad nuɣal alma d iseggasen n 1945, anda ara d-naf rradyu tesɛa azal meqqren deg ubini n umezgun-a s tutlayt taqbaylit, meḥsub amezgun n rradyu d aḥric seg umezgun aqbayli. Dɣa ula d wi di t-id-yuraren, ffɣen-d seg yigrawen yellan tturaren s tutlayt n taɛrabt akka am ugraw n Muḥemmed Becṭarzi. Amezgun-a, ad t-id-naf iban-d s waṭas di tedwilin n warrac imecṭaḥ i d-yettɛeddin deg rradyu yellan imir-nni s tutlayt taqbaylit.
Ma nuɣal ɣer umezgun azzayri s umata, ad t-naf yekcem deg useggas n 1939 ɣer rradyu, syin d asawen yebda usnulfu d usuffeɣ n tecqufin s tutlayt taqbaylit sɣur Ccix Nurdin d Ḥmed Ḥilmi i d-yettmeslayen ɣef timucuha d tudert n tallit-nni, am wakken daɣen i cuddent tceqqufin ɣer umennuɣ d tsertit.
Syin seg 1952 almi d iseggasen n 1964, ad d-tban tallit-nniḍen n umezgun anda ara d-naf ticeqqufin timezwura i d-yettwuraren s tutlayt taqbaylit ɣef usayes, llant-d sɣur M.Brahimi, Ɛebdun, Useddiq. Amezgun di tallit-a, d win i d-yellan s tuffra imi d tallit n ṭṭraḍ akked tegrawla.
Gar iseggasen n 1964 d 1979, amezgun s tutlayt taqbaylit, ad as-iruḥ kra di ccan-is, imi ur as-yettunefk ara wazal imi d tallit n leḥris ɣef tutlayt, adabu di tallit-a yefka azal i tutlayt n taɛrabt akked tesreḍt, d ayen i yeǧǧan wid i yetturaren amezgun ad inigen neɣ ad beddlen leqdic-nsen. Aṭas n wuguren i d-imuger umezgun s tutlayt-a, d ayen i yeǧǧan afares-ines ad yeḥbes, ahat daɣen d ayen i yewwin yiwen akka am Muḥya ad d-yagem si tutlayin-nniḍen; deg-s d amsasa (adaptation), deg-s d asnulfu, imi mi ara nwali timezgunin n Muḥya (1950-204), ur nettfiq ara belli si tutlayin-nniḍen i tent-id-yewwi seg wakken i asent-yefka udem n teqbaylit, s teqbaylit. D tallit diɣen anda i d-iban Ben Ḥanafi d Muḥemmed Ḥilmi.
Ad d-tban tallit-nniḍen, s yineḍruyen n 80, anda i d-bɛezqent tdukkliwin d yimusuten i useḥbiber ɣef kra n wayen icudden s idles gar-asen amezgun i d-ibanen d allal n umennuɣ akked usuter n tmagit d yizerfan n ugdud amaziɣ. Deg tallit-a, banen-d wudmawen imaynuten n umezgun akked umussu n win iwumi semman amussu n umezgun asdawan.
Deg useggas n 1988, s tedyanin i d-yeḍran di tmurt, lulent-d tdukkliwin tidelsanin i yefkan afud i umezgun s tutlayt taqbaylit, d ayen i t-yeǧǧan ad yili i yiman-is. Meḥsub ad d-yeffeɣ seg wallal-nni n rradyu i yellan ddaw n lɛessa n udabu, ad yesɛu tilelli n wawal, dɣa d ayen i d-yewwin ɣef waṭas isental akka am tdamsa n tmurt, tasertit, rrebrab,…
Ihi s umata, amezgun s tutlayt taqbaylit, yedder-d aṭas n talliyin akken ad d-yelḥeq ass yecban ass-a, bdu-tt-id seg umezgun n rradyu.