Yenna-yas wemɣar-nni-nneɣ, mi t-steqsan : Amezruy n tmagit d tamagit n umezruy ; d timiḍranin (concepts) ɣezzifen, mkernennint myurzent wagar-asent. D awezɣi ad nefru tilufa n umaḍal ma yal yiwen ur yessin tignawt-is, talsa-s. Nekk, tamagit-iw d agama-ya i tettwalim s yidurar-is d yisafen-is yettmagaren iṭij-is tal tanezzayt (taṣebḥit) ; ayen nniḍen, ad t-yessefru umezruy-nneɣ. Yal wa amek yedder amezruy i d-yesnulfa, i s-d-snulfan, yessawalen i tmagit-is.

Akud d wadeg myurzen nezzeh ɣer tmagit-nsen…d nutni dɣa i d tamagit. Akken i seddawen yineḍruyen amezruy i tetteddu s wudem nniḍen tmagit: ta di taddart, wa di temdint, wa di tmurt, ta di lɣerba; u tarwa d aɣilif nniḍen, tamagit tettenququl. Sya d tasnekta (idéologie), sya d tasertit, sya-nniḍen d inig, almi nettmeslay ɣef tɣermanit (citoyenneté) d tɣelnaẓrit (patriotisme) yessihriwen tibadutiyin (définitions) i tmagit. Tikkwal d amezruy n tmagit i d tamagit.
Ma nerna cwiṭ taɣuzi, d tira n tmeslayt i d tudert, i d tamagit. Ad as-nessiwel kan i umezruy, ad yaru fell-as. Ula d netta(amezruy) yessutur tamagit-is. Tal tira n tutlayt teslalay-d axemmem-is neɣ tigzi-s. D nekkni ara s-yefken tamagit i umezruy-nneɣ iwakken ad d-yemmeslay, ad d-yaru ɣef umezruy n tmagit-nneɣ. Tamagit tleḥḥu…yal yiwen amek yettwali iman-is. Wa yeqqar beddleɣ amḍiq, beddleɣ axemmem; wayeḍ iqqar beddleɣ tamurt, beddleɣ tamagit. D acu-tt tmagit taḥeqqanit? Tamagit d aẓar…d tudert. Tikkwal nleddi yiwen n ṭṭaq iwakken ad nesteqsi isteqsiyen-nneɣ s yiwet n tnila (lewhi) ɣef wayen yettidir yal amdan deg tegnawt-is, wa d as-neqqar, akka i d-tewwi ad teddreḍ, ad tissineḍ ddunit : la ssenfalayen ttarun d akken d tamiḍrant (concept) i d-yeslalayen tigzi (pensée) ; tamagit-ihin tenɣa tayeḍ. Wissen ayɣer i nekcem deg lexruq n wegzam-a (simplisme) ma nezmer ad d-nini aya? Amek i tezwar tmiḍrant tigzi? Din tura i teqqim…tettuɣal-aɣ tmuɣli d tamagit.
Ula ara s-nernu i umezruy-a-nneɣ ameɣbun…yal wa yelha-d d usefru n tudert-is, n tmeddurt-is: amek ara s-afeɣ lebɣi i tikli n tmussni teddem tsusmi asmi d-negra d igugamen?  Ula d tafelsafit…d ayen yettidir wemdan deg temda n yisteqsiyen-is. D ixemmimen yemttuttlen ɣef tlufa-ya n tmagit: wa t-ilan? D acu-t? Ansa i d-yekka? Anda iteddu, sani ara yerzu, anda ara yaf tudert-is? Wiss ma d yaf tamagit n umezruy-is? La nesteqsay kan…

Moh Laid Deflaoui   

 

 

 

.