Axemmem neɣ tidmi ; lqay ɣezzif usteqsi neɣ umesteqsi (questionnement) ɣef udemmay d umussnaw. D acu-t uxemmem (ttexmam) neɣ tidmi? D acu-ten yiman d yiziɣer? Iwumi-t uxemmem yelhan (pensée positive)? Deg wayen ttxemmimeɣ, u deg wayen ɣriɣ akka sya wesya -ayen iεnan tibadutin (définitions et théories) n tidmi- ufiɣ axemmem, iεedda akin i lebɣi d yiḥulfan (volonté et sentiments). Ula ɣer ɣur-neɣ, tidmi d aktili n tektiwin d wazalen : Tidet, awal, ṣṣwab, amezruy, tagmat, timdukkelt…
War ma nesgunfa, tamedyezt tessenfali-d :
Nesserwet irden timẓin
Yeddem-aɣ usirem d tirni
Ṣṣaba-nneɣ d tiktiwin
Nɣellet-d tamussni d tidmi…
Tal tasekla s wennar-is…neɣɣaz iwakken ad d-alin waman; ad d-talint tektiwin am tidet yeddmen tilawt.
Amussnaw ? D bab n tmussniwin yessaɣayen tiftilin n tmussni di tmetti-s; d win yessumten ɣer yal axemmem n yiman-is send ad yunag yiziɣer-is. Amussnaw d win itekkan ɣef uxemmem i s-d-tɣellet tidmi-s, d win ara naf asmi ara ɣ-yesderɣel usekkud-nneɣ. Amussnaw d win ixeddmen s tektiwin-ines: d win yettarran amhaz neɣ azɣan (critique) d asafu n teɣdemt (justice) i tal tilawt ur nessin tidet-is. Amussnaw…d amaru yettargun isekkilen n tirga-s.
U dɣa, d ayen iɣef mmeslayen yimdukkal, Sirem d Ukyis, ɣef wayen-akka iceɣben axemmem.
Ukyis : A bab n leεqel d lmeεqul.
Sirem : D acu akka ay ukyis?
Ukyis : Turez akk sya wesya: axemmem, ṣṣwab, azref, lḥeqq… ay nessen neɣra-t deg yinurar-a n mussni d uxemmem, ffɣen akin i leεqel d lmeεqul. Lḥaṣun, ay nedder nessen-it neɣra-t, yessufuɣ amussnaw akin i tidmi-s.
Sirem: D ayen yellan! Ad d-yas wass, ad ttaf tilawt tidet-is: ur tetteffaɣ talsa tameddurt-is ; ayen iɣef tezza tsusmi, ad t-yeddem wawal-is. Asmi akken tidmi d amezruy!
Ukyis: D timsal n lxaṭer, d tilufa n tmeddurt. Ur nezmir ad asen-nerr tilisa i yiḥulfan.
Sirem: Tilawt (réalité) ara irefden tidet…d talsa (humanité).
Ukyis : Awi-d kan ad mlilent !
Sirem : Am yiṭij d waman.
Ukyis: Akka! D tafat n tudert…
Sirem : D ixf usteqsi.
Ukyis: Neɣ nesteqsay kan nettemsteqsay…
Sirem : D ulac kan ara yeğğ yilem. Ulac aɣilif ! D azṛu afelsafan neɣ d imru aseklan ara ɣ-yafen d inagan n tikta yuɣen axemmem. Ayen-nniḍen d tasusmi; ad t-nessiwel ma nura-t. Ay nessarem -tidmi- d axxam ara yeddem wakal skud yuɣ awal-is, neɣ… d iman ara iḥuffen iziɣer-is.
Ukyis : Ay amezgun amezrayan, a tasekla tamedyazant!
Sirem : Ayen tettu tatut, ad t-id-tessawel tsekla. Skud nettxemmim, ad afent tektiwin iman-nsent… ur tezmir ad telḥu tsekla war tamedyezt. Ayen nniḍen d ayen-nniḍen-nni; ar ten-nissin dɣa : ademmay d umussnaw (penseur et intellectuel)…
Moh Laid Deflaoui