Ur d tahuski n tira i d tasekla neɣ d tifaskwin i d ul n umezruy n yidles. Mačči d tamuɣli i d tidet n tilawt. Tifsutin n 80, 81, 2001, d tifsutin timezrayanin i swaydeg nessaram ad tent-nessiwel, ad tent-naru s teqbaylit, s tmaziɣt. Nnig n tigawt, d tira. Maca, tira i nɣil d tira tamaḍlant tameɣradant, nettwali-tt akken nniḍen, d ayen nniḍen: Tezga kan d tira n tedrimt ur nessin tadamsa-ines; tezga d taṛehbanit d tagujilt yettun tutlayin tidelsanin timezrayanin is talsa teṭṭef cwiṭ n ṛṛuḥ. Yettɣiḍ ma yeffeɣ umezruy tamagit-is!
Ur d acebbeḥ n tira i d tasekla neɣ d tafaska i d itri n wul n usmekti. Awi-d kan ad d-tessenfali tsekla tirga-nneɣ! Seg Saint Augustin (430…), lḥu d asawen almi d tallit n Léon Tolstoi d Ccix Muḥend U ḥusin (1828 d asawen…) ar Kateb Yasin(1929=1989), tasekla tettaɣ tagmat d yiwudam-is. Ur yezmir ad yili uneggal d amaru war iwudam-is. Deg wayen ttwaliɣ deg tirmitin-iw n tira -ttaruɣ kan, tirawin-inu yuli-tent uɣebbaṛ, ur ufint asufeɣ i tuffɣa- d awudem i yettarun deg wemkan-iw, acku tilelli i ssarameɣ, netta yettidir-itt am waman d yiṭij…
Leqrun deg umezruy aseklan, d iseggasen yecban ussan. Amzun d iḍelli. Akka, neqqim akken, deg yiwet n tiremt qessiḥen di ccetwa n ugafa n wegris, tesmeḍ tessawal i wejmad, s yimdukkal d yiwudam-nneɣ, la nettmeslay. Awal yettawi-d wayeḍ: Aṭas i yecnan ssefran ɣef tmazɣa, ɣef Bgayet. I kečč, amek? Akal d awal-nneɣ, awal d aẓar-nneɣ. Ḥerṣen-iyi yiwudam-iw, mi d iyi-ufan abrid, smeḥsiseɣ-as . Nnan-d: siwel tasusmi-k! Ihi ad aruɣ…
Bgayet:
Yuget ubruy ziγ d amezruy
Neγ ziγen d azermezruy
Bgayet d tamurt-nneγ
Ur terri tussna d tilas
Tazwawt-is d iseγ d tissas
Fell-as ncennu nrennu
D asefru nnig n tγerma
D awal akkin i tsekla
D akal i γ-yefkan tudert
Ur d-yeqqim wesbuḥru
Ma dγa yuγ-aγ wesgufsu (corruption)
Qqim yid-neγ ay iziγer!
Akken ira yili iziεqer
Yuγen aεezri d yiεiqqer
Yal axxam s tγerγert-is
Efk-as azal i wazal,
D kemm kan i d agrakal,
Ay illel, ay axemmem…
Err-aγ tuzzma d aγellet;
Siweḍ-aγ-d azul a Bgayet
Nesteqsay la nettḥuffu!
Yeqqel umezgun d anezgum
La nesnagray deg ugezzum
Ad nuγal ansi d-nekka
Yal aceqquf d ucmux-is
Taqbaylit d tmaziγt-is
Гer yimir inzan d iznan…
Moh Laid Deflaoui