Si zik n zik, sfuggulen Izzayriyen Yennayer. Yal tamnaḍt n tmurt amek i t-tesqabal. Maca tikti d yiwet : d asfillet ad d-yeglu useggas d-yeṭṭilin s lxir. Yal tamnaḍt daɣen amek teqqar i tmeɣra-ya d-irezzun tikkelt deg useggas ; Yennayer, Nnnayer, Ṭrez neɣ daɣen Leɛǧuza. Imiren, ittusemma uqbel ad yili umennuɣ ɣef tmaziɣt (idles, tultlayt d tmagit), win testeqsaḍ ad s-tiniḍ d acu-t Yennayer-a , ad k-yini : «Nnufa-d imawlan-nneɣ sfuggulen-t, nesfuggul-it ula d nukni». Imiren daɣen, kkes kra n temnaḍin (am tin n Tlemcen), asfuggel ur yettɛeddi ara akkin i umnaṛ n wexxam. S umata d imensi kan i yettbeddilen, am akken yela lḥal di tmurt n Leqbayel.
Syin akin, yella-d umennuɣ ɣef tmaziɣt. Amennuɣ-a yedda-d di later n widen i wumi qqaren « berbéristes » deg umussu aɣelnaw. Ahat d iɛeggalen n tdukla n Lpari (Académie berbère), d-yesebded Bessaoud Mohand Arab, i yefkan i Yennayer udem yesɛa ass-a. Yennayer mačči kan d tafellaḥt, icudd-it Ndjadi Amar (d aɛeggal n Académie berbère) ɣer Ferɛun Cacenaq amezwaru (945-924 uqbel talalit n Ɛisa). Amennuɣ d-yellan si Tefsut n tmanyin d asawen, yefka amkan anect-ilat i Yennayer di tmagit. Amennuɣ-nni yessaweḍ alarmi tuɣal tmaziɣt d taɣelnawt d tunsibt. Ma d Yennayer, yuɣlen d unṣib, weǧin yettwafuggel am iseggasen-a ineggura. Ulac taddart, tiddukla, taɣiwant, xersum di tmurt n Leqbayel ur d as-ngi amkan.
Ula d ddula ur tcuḥ ara. Mi d-yewweḍ « useggas ameggaz » ad tbedd s dderz ɣer tama n widen ara d-yeskuflen ijeqḍuren, lmaɛun, ibernyas, tiqendyar… Lḥasun awal ɣef Yennayer di tilibizyu, rradyuwat, iɣmisen… Aya d ayen yelhan, d ayen yessefraḥen, maca anda-tt tmagit (neɣ tmaziɣt) deg ujeqḍur ?
Tamaziɣt d tutlayt yettrajun ad tt-ɣren meṛṛa Izzayriyen, d tilelli n wawal ur nqebbel tikmamin, d tugdut, d laṣel ur nqebbel ddin (akken yebɣu yili ) d takna. D tmaziɣt-a i yuklalen ameslay fell-as di tilibizyu, rradyuwat , deg iɣmisen, deg umni (parlement). Ala, tamaziɣt mačči d asmekti n wamek sewwayen seksu n bu sebɛa isufar.
Lḥsun, d win kan i iḥemmel Lxuǧa, d win kan ara yaru ad yecḍeḥ.
Tahar Ould Amar